5par
مثبت اندیشی
.:[ تبلیغات ]:.
.:[ آخرین ارسال های تالار گفتمان ]:.
هیچ ارسال جدیدی برای تالار گفتمان وجود ندارد .


کروماتوگرافی

مطالب علمی و تحقیقاتی / شیمی تاریخ : 27 آبان 1390 16:35 بازدید : 0


کروماتوگرافی

 

16:33:432011-11-18

کروماتوگرافی، روشی برای شناسائی مواد

یکی از پرکاربردترین روش‌های جداسازی مواد در آزمایشگاه کروماتوگرافی است و در

مواقعی که جداسازی به روش‌های دیگر ناممکن است به راحتی می‌توان از این روش استفاده

کرد، زیرا اختلافات‌های جزئی موجود در رفتار اجسام باعث تسهیل جداسازی در جریان

عبور آن‌ها از یک سیستم کروماتوگرافی می‌شود‌. این روش بسیار ساده و سریع است. به

طور مثال آزمایشی که ممکن است با استفاده از روش ستون تقطیر چندین روز به طول

بینجامد، می‌تواند به کمک کروماتوگرافی در عرض زمانی بسیار کوتاه انجام گیرد. وسایل

مورد لزوم آن نیز ارزان قیمت است. مزیت دیگر روش‌های کروماتوگرافی این است که تنها

مقدار بسیار کمی از مخلوط برای تجزیه لازم است به این دلیل روش‌های تجزیه‌ای مربوط

به جداسازی مواد کروماتوگرافی می‌توانند در مقیاس میکرو و نیمه میکرو انجام گیرند.

کروماتوگرافی لغتی یونانی به معنی رنگ نگاری است که ترکیبی از دو واژه “chroma” به

معنی رنگ و “grophein” به معنی نوشتن است. در سال ۱۹۰۳ برای اولین بار از این روش

جداسازی مواد رنگی استفاده شد که این کار توسط میخائیل‌ سوئت انجام گرفت. اما

امروزه از این روش برای جداسازی مواد بی رنگ چون گازها استفاده می‌شود.

اساس کروماتوگرافی، جذب سطحی مواد و توزیع آن‌ها در دو فاز است. در این روش جداسازی

بر اساس حرکت نسبی دو فاز صورت می‌گیرد بدین ترتیب که یکی از فازها که فاز ساکن

نامیده می‌شود، بدون حرکت است و فاز دیگر فاز متحرک نام دارد. با عبور دادن فاز

متحرک از داخل فاز ساکن جریانی به وجود می‌آید، در این حالت اجزای مختلف نمونه

سرعت‌های حرکت مختلف دارند و جداسازی بر اساس همین اختلاف سرعت‌ها انجام می‌شود.

فاز متحرک می‌تواند گاز یا مایع و فاز ساکن می‌تواند جامد یا مایع باشد. لازم به

ذکر است که به علت انرژی جنبشی بالای مولکول‌های گازی، فاز ساکن را گاز قرار

نمی‌دهند. اگر فاز ساکن جامد باشد، کروماتوگرافی جذب سطحی و اگر فاز ساکن مایع

باشد، کروماتوگرافی را تقسیمی می‌نامند. نوع دیگری از نام گذاری روش‌های

کروماتوگرافی بر اساس ماهیت فاز متحرک و ماهیت فاز ساکن انجام می‌شود. که بدین

ترتیب کروماتوگرافی به چهار بخش اصلی طبقه بندی می‌شود. نامی که در ابتدا آورده

می‌شود بیان کننده ماهیت فاز متحرک و نام دوم بیان کننده ماهیت فاز ساکن است.

کروماتوگرافی مایع – جامد (LSC)

در این روش جدا شدن بر اساس جذب سطحی یا تشکیل کمپلکس است. کروماتوگرافی LSC در

واقع نوعی کروماتوموگرافی جذبی است که مواد بر اساس اختلاف در قابلیت جذب خود روی

سطح جامد از یکدیگر جدا می‌شوند. این روش نیز به انواع مختلفی چون کروماتوگرافی جذب

سطحی (برای جداکردن مواد شیمیایی غیر مشابه)، کروماتوگرافی لایه نازک، کروماتوگرافی

تبادل یونی و کروماتوگرافی ژلی تقسیم می‌شود.

کروماتوگرافی گاز – جامد (GSC)

در این روش نیز اساس جداسازی جذب سطحی فاز گاز روی سطح جامد است که برای خالص سازی

گازها اجسام فرار استفاده می‌شود.

کروماتوگرافی مایع – مایع (LLC یا HPLC)

به دو گونه تقسیمی (برای جدا کردن مواد شیمیایی مشابه) و کاغذی استفاده می شود.

کروماتوگرافی گاز- مایع (GLC یا VPC)

کروماتوگرافی ستون موئین از این نوع است. در LLC و GLC، مواد بر اساس توزیع بین دو

فاز جدا می‌شوند. برای انتخاب نوع روش کروماتوگرافی ابتدا روش‌های ساده‌تر مانند

کروماتوگرافی کاغذی و لایه نازک امتحان می شوند و اگر پاسخ گو نباشد به سراغ

روش‌های پیچیده‌تر مانند روش کروماتوگرافی مایع با کارایی بالا (HELC) می‌رویم.

حال به توضیح برخی روش های کروماتوگرافی می پردازیم:

کروماتوگرافی جذب سطحی

در این نوع کروماتوگرافی جداسازی بر مبنای تقاوت در جذب سطحی اجزای فاز متحرک و فاز

ساکن صورت می‌گیرد. در کروماتوگرافی جذب سطحی، فاز متحرک مایع (حلالی مانند هگزان)

و فاز ساکن جامد (مانند آلومین) است بنابراین نوع خاصی از کروماتوگرافی مایع – جامد

محسوب می‌شود.

در این نوع جداسازی حلال (فاز متحرک) با عبور خود از میان ستون جامد (فاز ساکن)

اجزای مخلوط را با خود حمل می‌کند. سرعت حرکت هر جزء، به میزان جذب سطحی آن بر روی

ماده داخل ستون بستگی دارد. به این ترتیب سرعت ماده‌ای که کم جذب شده است، بیشتر از

ماده‌ای که زیاد جذب شده است خواهد بود و اجزایی که قابلیت جذب بالاتری دارند، در

قسمت بالای ستون و اجسامی که قابلیت جذب کمتر دارند، در قسمت‌های پایین ستون، جذب

خواهند شد. حال اگر اختلاف بین جذب‌های سطحی به حد کافی زیاد باشد، جداسازی مواد

کامل انجام خواهد گرفت.

کروماتوگرافی لایه نازک

این نوع کروماتوگرافی نمونه ‌ای از کروماتوگرافی جذب سطحی است که در آن، به جای

اینکه ستون‌ها از جاذب پر شوند، آن را به صورت لایه نازک روی یک صفحه شیشه‌ای یا

لایه پلاستیکی یا ورقه فلزی قرار می‌دهند. سایر اصول جداسازی مانند روش

کروماتوگرافی جذب سطحی است.

کروماتوگرافی تبادل یونی

در این روش بین فاز متحرک (محلول) و فاز ساکن (جامد) به صورت برگشت پذیر یون مبادله

می‌شود. جامد تشکیل دهنده فاز ساکن رزین نامیده می‌شود و پایداری مکانیکی و شیمیایی

و یکنواختی اندازه ذرات از خصوصیات آن‌ها است. قالب این رزین‌ها بر پایه یک بسپار

بزرگ (معمولا پلی استیرن) استوار است، اما برخی از آن ها متکی بر اسید متا اکریلیک

هستند. رزین‌ها به دو نوع تعویض کننده آنیونی و کاتیونی تقسیم می شوند. هر کدام از

این تعویض کننده‌ها به نوع بازی ضعیف و قوی و اسیدی ضعیف و قوی تقسیم می‌شوند.

می‌توان این روش را مانند کروماتوگرافی جذبی در نظر گرفت به گونه ای که رزین‌ها

جایگزین جاذب شده باشند. رزین‌ها باید دارای گروه‌های مبادله کننده تک عاملی باشند

و درجه اتصالات عرضی کنترل شده داشته باشند. گستره اندازه ذرات نیز باید تا آنجا که

ممکن است کوچک باشد. با این روش کروماتوگرافی می‌توان محلول‌های رقیق را به خوبی

جداسازی کرد.

کروماتوگرافی ژلی

این نوع کروماتوگرافی برای اولین بار در سال ۱۹۵۴ معرفی و در سال ۱۹۵۹ اصلاح شد. در

این روش، جداسازی‌های مبتنی بر الک کردن مولکولی بر روی اجسام بی‌بار در جریان

مهاجرت الکترو اسمزی از داخل ژل‌ها انجام می‌شود. بدین ترتیب که جداسازی بر مبنای

اندازه‌های نسبی مولکول ها انجام شده و از اصطلاح صاف کردن به وسیله ژل استفاده

می‌شود. ژل استفاده شده در این روش باید بی اثر و پایدار باشد. فاز ساکن از یک قالب

متخلخل تشکیل شده که منفذهای آن به وسیله حلالی که فاز متحرک را تشکیل داده پر شده

است. از آنجا که اساس جداسازی بر این است که مولکول‌های بزرگتر از حد وارد سوراخ‌ها

نشده و به ترتیب جرم مولکولی از ستون خارج شوند و مولکول‌های کوچکتر بر حسب شدت

نفوذشان سوراخ ها را پر کنند، پس اندازه سوراخ بسیار مهم است. همچنین گرانروی نمونه

نیز اهمیت زیادی دارد و نباید از دو برابر گرانروی شوینده بیشتر باشد. از دیگر

عوامل مهم، حجم نمونه است. بدین ترتیب که هر چه حجم نمونه کمتر باشد، غلظت هر جزء

در محلول خارج شده نیز کمتر خواهد بود.

کروماتوگرافی تقسیمی

در این روش که نمونه‌ای از کروماتوگرافی مایع- مایع است، شیوه کار بسیار شبیه به

کروماتوگرافی جذب سطحی است و تفاوت این دو روش در ماهیت ماده پر شده در ستون است.

همچنین حجم ظرفیت یک ستون تقسیمی، غالبا کوچک تر از ظرفیت یک ستون جذب سطحی بوده و

گاهی این اختلاف خیلی زیاد است. فاز ثابت لایه ای از محلول است که روی سطح جامد

ناصافی مانند سیلیکاژل قرار دارد و فاز متحرک مایعی غیر محلول در مایع اولی است.

سرعت حرکت یک جزء از مخلوط تابع انحلال پذیری آن در فاز ساکن است، یعنی جدا شدن

اجزا بدین صورت است که اجسامی که بیشتر حل می‌شوند، کندتر از اجسامی که کمتر حل

می‌شوند به طرف پایین ستون حرکت می‌کنند. در جریان عبور از ستون، اجسام میان دو فاز

تقسیم شده و جداسازی انجام می‌شود. در این روش ابتدا مخلوط اجسام به صورت یک نوار

در ستون در می‌آید که علت آن جذب سطحی یا جذب به وسیله فاز ساکن است و سپس از

روش‌های دیگری برای جداسازی مواد استفاده می شود.

کروماتوگرافی کاغذی

کروماتوگرافی کاغذی نوع خاصی از کروماتوگرافی تقسیمی است که در آن صفحات کاغذی جای

ستون پر شده را می‌گیرند. در این روش فاز ساکن آب است و به وسیله جذب سطحی بر روی

مولکول های سلولز قرار می گیرد. مولکول‌های سلولز نیز به نوبه خود به وسیله ساختار

الیافی کاغذ در وضعیت‌های ثابت نگه داشته می‌شود. در ابتدا کروماتوگرافی کاغذی برای

جداسازی مخلوط ‌های مواد آلی به کار می رفت. اما امروزه برای جداسازی یون‌‌های

معدنی استفاده می‌شود. به وسیله این روش هم آنیون‌ها و هم کاتیون‌ها را می‌توان

جداسازی کرد.

برای انجام این روش قطره‌ای از محلول حاوی مخلوطی که باید جدا شود را روی یک صفحه

یا نوار کاغذ صافی در محل علامت گذاری شده قرار می‌دهند. قطره به صورت یک لکه حلقوی

در این محل پخش می‌شود. هنگامی که لکه خشک شده کاغذ را در یک ظرف مناسب سربسته طوری

قرار می‌دهند که یک سر آن در حلال انتخاب شده به عنوان فاز متحرک فرو رود، حلال از

طریق الیاف کاغذ در نتیجه عمل موئینگی نفوذ می‌کند. پس از گذشت زمان از قبل تعیین

شده، وقتی حلال مسافت مناسبی را طی کرد، کاغذ را بیرون آورده و حلال را با علامتی

مشخص می‌کنند. پس از خشک شدن صفحه وقتی محل های مناطق جدا شده آشکار شدند، هر یک از

اجسام به طور جداگانه شناسایی می‌شوند. در موارد ایده‌آل، هر جسم با واکنشگر مکان

یاب، رنگ مخصوصی می‌دهد که در مورد مواد معدنی بیشتر و درمورد مواد آلی کمتر مشاهده

می‌شود. ساده‌ترین روش شناسایی بر اساس مقدار Rf یعنی نسبت فاصله طی شده به وسیله

جبهه حلال است.

از نقایص کروماتوگرافی کاغذی می‌توان به مواردی چون لکه‌های چند تایی، دنباله دار

شدن و اثرات لبه یا کناره اشاره کرد. این روش در جداسازی‌ مواد با ماهیت زیستی وسیع

ترین کاربرد را داشته و در مسائل کلینیکی و زیست شیمیایی، جداسازی اسیدهای آمینه و

پپتیدها در بررسی ساختارهای پروتئین به کار گرفته می‌شود. آزمایش روزمره ادرار و

سایر مایعات بدن برای اسید آمینه و قند، جداسازی بازهای پورین و نوکلئوتیدها در

آزمایش اسیدهای نوکلئیک، جداسازی استرئیدها، تجزیه عمومی، تجزیه بسپارها، تشخیص و

ارزیابی فلزات در خاک‌ها و نمونه های زمین شناسی، بررسی ترکیبات فنلی در عصاره های

گیاهی، جداسازی آلکالوئیدها و جداسازی ترکیبات علامت‌دار به وسیله رادیو ایزوتوپ‌ها

از دیگر کاربردهای کروماتوگرافی کاغذی است. البته توجه داشته باشید که برای جداسازی

مواد فرار غیر فعال، مانند هیدروکربن‌ها و دیگری جداسازی اسیدهای چرب با فراریت

بیشتر، این روش مناسب نیست.

کروماتوگرافی ستون موئین

در این روش که نوعی از کروماتوگرافی گاز- مایع محسوب می شود، لوله موئین بلندی وجود

دارد که لایه نازکی از فاز ساکن داخل آن را پوشانده است. قدرت جداسازی ستون‌های

موئین پنج برابر ستون‌های معمولی است و زمان جداسازی مواد در این روش کمتر است.

همچنین از یک آشکارساز کوچک و حساس و یک تقسیم کننده خطی تشکیل شده تا عواملی چون

تغییرات دما، سرعت عبور، اندازه نمونه و نسبت تقسیم تاثیری بر آن نداشته باشد. از

آنجا که سرعت خارج شدن اجزای جدا شده بسیار بالا است، آشکارساز باید زمان پاسخ

سریعی داشته باشد. البته ثبات‌های معمولی پتانسیل سنجی قادر به همگامی با علائم

حاصل از آشکارساز نبوده و باید از دستگاه دیگری مانند یک نوسان کننده اشعه کاتد

برای نمایش علائم می‌توان استفاده کرد.

مزیت روشهای کروماتوگرافی

روشهای کروماتوگرافی می‌توانند جداسازی ‌هایی را که به روشهای دیگر خیلی

مشکلاند، به انجام برسانند. زیرا اختلاف جزئی موجود در رفتار جزئی اجسام، در جریان

عبور آنها از یک سیستمِ کروماتوگرافی چند برابر می‌شود.

هر چه این اختلاف بیشتر شود، قدرت جداسازی بیشتر و برای انجام جداسازی نیاز کمتری

به وجود اختلافات دیگر خواهد بود. مزیت کروماتوگرافی نسبت به ستون تقطیر این است که

به آسانی می‌توان به آن دست یافت. با وجود اینکه ممکن است چندین روز طول بکشد تا

یک ستون تقطیر به حداکثر بازده خود برسد، ولی یک جداسازی کروماتوگرافی می‌تواند در

عرض چند دقیقه یا چند ساعت انجام گیرد.

یکی از مزایای برجستهٔ روشهای کروماتوگرافی این است که آنها آرام هستند. به این

معنی که احتمال تجزیهٔ مواد جداشونده به وسیلهٔ این روش‌ها در مقایسه با سایر

روش‌ها کمتر است.

مزیت دیگر روش‌های کروماتوگرافی این است که تنها مقدار بسیار کمی از مخلوط برای

تجزیه لازم است. به این علت، روشهای تجزیه‌ای مربوط به جداسازی کروماتوگرافی

می‌توانند در مقیاس میکرو و نیمه میکرو انجام گیرند.

روش‌های کروماتوگرافی ساده، سریع و وسایل مورد لزوم آنها ارزان هستند. اجزای مخلوط

های پیچیده را به کمک این روشها میتوان از یکدیگر جدا کرد.

انتخاب بهترین روش کروماتوگرافی

انتخاب نوع روش کروماتوگرافی بجز در موارد واضح (مانند کروماتوگرافی گازی در

جداسازی گازها) عموماً تجربی است. زیرا هنوز هیچ راهی برای پیش ‌بینی بهترین روش

برای جداسازی اجسام، مگر در چند مورد ساده وجود ندارد.

در ابتدا روش‌های ساده‌تری مانند کروماتوگرافی کاغذی و لایه نازک امتحان می‌شوند.

در صورتی که با این روشها مستقیماً قادر به جداسازی باشند، جداسازی را باید به

وسیلهٔ آنها صورت داد. در غیر این صورت، از روش‌های پیچیده‌ تر استفاده می‌شود.

کروماتوگرافی مایع با کارایی بالا (HELC)، وقتی که روش‌های ساده فاقد کارایی لازم

هستند، می‌تواند جوابگو باشد.

منبع

وب سایت تخصصی دانشجویان شیمی

5par.vcp.ir


نویسنده : 5par نظرات ( 12 ) | لینک ثابت
manicure پنجشنبه 10 فروردین 1396 | 17:03
manicure
Hi there all, here every one is sharing these know-how, thus it's good to read this weblog, and I used to go to see this website everyday.
manicure پنجشنبه 10 فروردین 1396 | 17:03
manicure
We're a bunch of volunteers and starting a brand new scheme in our community. Your site offered us with helpful info to work on. You've performed a formidable process and our whole neighborhood might be thankful to you.
manicure پنجشنبه 10 فروردین 1396 | 17:35
manicure
Hey! Do you use Twitter? I'd like to follow you if that would be okay. I'm definitely enjoying your blog and look forward to new posts.
manicure پنجشنبه 10 فروردین 1396 | 18:01
manicure
I'm pretty pleased to find this great site. I wanted to thank you for ones time for this wonderful read!! I definitely loved every little bit of it and i also have you book marked to see new information in your website.
manicure پنجشنبه 10 فروردین 1396 | 18:19
manicure
Wonderful article! That is the kind of info that should be shared around the web. Shame on Google for not positioning this put up higher! Come on over and seek advice from my site . Thanks =)
manicure پنجشنبه 10 فروردین 1396 | 18:25
manicure
I was wondering if you ever considered changing the page layout of your website? Its very well written; I love what youve got to say. But maybe you could a little more in the way of content so people could connect with it better. Youve got an awful lot of text for only having one or 2 images. Maybe you could space it out better?
manicure پنجشنبه 10 فروردین 1396 | 18:38
manicure
I am really happy to glance at this website posts which carries plenty of helpful facts, thanks for providing these kinds of statistics.
BHW جمعه 18 فروردین 1396 | 11:37
BHW
Hi there! I just wanted to ask if you ever have any trouble with hackers? My last blog (wordpress) was hacked and I ended up losing many months of hard work due to no data backup. Do you have any solutions to stop hackers?
manicure جمعه 18 فروردین 1396 | 11:56
manicure
This is the right webpage for everyone who wishes to find out about this topic. You realize a whole lot its almost hard to argue with you (not that I actually will need to…HaHa). You definitely put a fresh spin on a subject which has been discussed for many years. Excellent stuff, just great!
manicure چهارشنبه 13 اردیبهشت 1396 | 10:39
manicure
Nice blog here! Also your site loads up fast! What web host are you using? Can I get your affiliate link to your host? I wish my web site loaded up as fast as yours lol
manicure پنجشنبه 14 اردیبهشت 1396 | 09:40
manicure
I am not sure where you're getting your information, but great topic. I needs to spend some time learning much more or understanding more. Thanks for excellent info I was looking for this info for my mission.
Joyce سه شنبه 26 اردیبهشت 1396 | 04:55
Joyce
Wonderful items from you, man. I've have in mind your stuff previous to and you are just extremely excellent. I really like what you have received right here, certainly like what you're stating and the way wherein you assert it. You are making it entertaining and you continue to take care of to stay it smart. I cant wait to read much more from you. This is really a terrific website. http://dwarfplay.com/?option=com_k2&view=itemlist&task=user&id=2030

ارسال نظر
نام :
ایمیل :
سایت :
کد امنیتی :
برای افزایش امنیت لطفا کدی را که در تصویر زیر می بینید در کادر وارد کنید :
CAPTCHA Image   Reload Image
Enter Code*: